5 bin yıllık sırrı birkaç kum tanesi çözdü

Uzun süredir, Stonehenge’in dev taşlarının Galler ve İskoçya’dan Salisbury Ovası’na getirildiği biliniyor. Ancak bazı araştırmacılar, bu taşların Neolitik insanlar tarafından değil, Britanya’yı kaplayan buzullar aracılığıyla doğal olarak taşındığını savunuyordu. Bu görüşe göre, buzullar taşları Salisbury Ovası’na kadar sürüklemiş olmalıydı.

Curtin Üniversitesi’nden jeologlar ise gelişmiş mineral parmak izi teknikleri kullanarak bu iddiayı test etti. Araştırmacılar, eğer buzullar taşları getirmiş olsaydı, Salisbury Ovası’nda milyonlarca mikroskobik mineral tanesinden oluşan belirgin bir iz bırakmış olmaları gerektiğini belirtti. Ancak yapılan analizler, son buzul çağında, yani 20–26 bin yıl önce, bölgeye bu tür bir malzemenin ulaşmadığını gösterdi.

Çalışmanın başyazarı Dr. Anthony Clarke, bulguların buzul taşınımını olası kılmadığını ve mevcut görüşlerle uyumlu şekilde taşların Neolitik insanlar tarafından kızaklar, silindirler ve nehirler kullanılarak taşındığını söyledi.

Stonehenge’in en şaşırtıcı yönlerinden biri de taşların kökenleri oldu. Büyük sarsen taşları alanın yaklaşık 24 kilometre kuzeyinden gelirken, iki ila beş ton ağırlığındaki Mavi taşlar (bluestone) Galler’deki Preseli Tepeleri’nden, altı tonluk altar taşı ise en az 750 kilometre uzaklıktaki kuzey İskoçya’dan geliyor.

Araştırmacılar, Salisbury Ovası çevresindeki nehirlerden toplanan 700’den fazla zirkon ve apatit tanesini inceledi. Bu mineraller, içerdikleri uranyumun kurşuna dönüşme oranı sayesinde adeta jeolojik bir saat gibi çalışıyor. Sonuçlar, kum tanelerinin yaş dağılımının ne Galler’deki bluestone’lara ne de İskoçya’daki altar taşına ait bir iz taşıdığını ortaya koydu.

Çalışmaya göre, Salisbury Ovası’ndaki tortular uzun zaman içinde tekrar tekrar işlenmiş ve buzullar tarafından taşınmış büyük bir malzeme girdisine işaret etmiyor. Eş yazar Prof. Chris Kirkland, bölgenin buzul etkisiyle değil, uzun vadeli jeolojik süreçlerle şekillendiğini belirtti. Bu da Stonehenge taşlarının buzullar yerine insanlar tarafından taşındığı sonucunu güçlendiriyor.

Bilim insanları, bu bulguların Neolitik toplumların sanılandan çok daha örgütlü, kararlı ve teknik açıdan yetkin olduğunu gösterdiğini vurguluyor. Taşların uzun mesafelerde deniz yoluyla taşınıp, ardından karada kızaklar ve hazırlanan yollarla sürüklenmiş olabileceği ihtimali, Stonehenge’in ardındaki insan emeğine ve toplumsal organizasyona bakışı yeniden şekillendiriyor.